Niczego się nie nauczyli

Ostatnimi tygodniami dużo mówi się o narastających długach Grecji.  Interesuję się dość żywo tematem, ponieważ ewentualne bankructwo jednego z państw strefy euro przyniosłoby konsekwencje porównywalne z tymi z 2008 roku. Tydzień temu świat finansowy odetchnął z ulgą. Grecki parlament przyjął cięcia budżetowe, przyznana została solidna pomoc kredytowa, widmo kryzysu europejskiego zostało chwilowo zażegnane.

Z uczucia ulgi skutecznie wyprowadził mnie przeczytany dzisiaj w „Tygodniku Powszechnym” wywiad z Nikolaosem Biliosem, doradcą greckiego rządu. Tok myślenia przedstawiony nie przez „szarego człowieka”, związkowca czy nawet polityka, ale – przynajmniej teoretycznie – niezależnego eksperta poraził mnie. Oddaję głos „Tygodnikowi”:

„TP: Mówi się, że w tym kryzysie zwycięzcami będą banki, a przegranymi Grecja i rządy krajów unijnych. To odzwierciedla chyba odczucia wielu ludzi, dla których te skomplikowane operacje bankowe są kompletnie niezrozumiałe. To jakiś inny świat.
Bilios: Dokładnie tak. (…) To nie do pomyślenia, że centra finansowe wydają opinie o poszczególnych krajach! Przyznają im oznakowania, decydują o niewypłacalności, a nie pytają o zdanie po prostu ludzi.”

Pan Bilios wyobraża to sobie tak. Stefan Kowalski jest przykładnym mężem i ojcem trójki dzieci. Duża rodzina ma dużo potrzeb, więc Stefan poszedł do sąsiada po pożyczkę. Poszedł raz, drugi, trzeci. Za czwartym razem sąsiad zaczął się zastanawiać, czy pożyczać Stefanowi po raz kolejny, czy nie, bo ten dług tylko rośnie i rośnie. Coraz ciężej sobie wyobrazić, żeby Stefan miał znowu czyste konto. Sąsiad ma wobec tego dwie możliwości:
- albo kazać Stefanowi, żeby przyniósł mu swój pasek z wypłatą z podpisem księgowej i czerwoną pieczątką zakładu pracy
- albo iść do dzieci Stefana i spytać „Hej dzieci, czy mam dać waszemu tatusiowi pieniążki, żeby mógł kupić wam lody i cukierki?”
Opcja numer dwa to najwyraźniej opcja preferowana przez greckiego doradcę. Sąsiad musiałby być niespełna rozumu, żeby pytać o tak skomplikowaną rzecz, jak wypłacalność Stefana osoby będącej stroną w tej decyzji. Że o podstawowej wiedzy ekonomicznej nie wspomnę.

Cytat ma dalszy ciąg. Nikolaos Bilios mówi:
„[Centra finansowe] nie zastanawiają się, czy [ludzie] … dadzą radę przeżyć miesiąc za 200 euro. I czy przetrwają w ten sposób np. dziesięć lat… To nie jest demokracja. Należy pomyśleć o globalnym mechanizmie, modelu, który zadbałby o ludzi i ich prawa. To powinno być zasadnicze pytanie – nie czy rynek jest zadowolony, ale czy ludzie są zadowoleni. I powinno to być powiązane z reformą strukturalną w sektorze finansowym.”

Mam dla wszystkich alterglobalistów, lewicowców i greckich doradców rządowych złą wiadomość. Pieniądz nie zna pojęcia „demokracja”. Zasady jego obiegu nie naginają się do żadnej doktryny czy ideologii politycznej, są jak prawo natury. Można się z nim nie zgadzać, uważać je za niemoralne, ale próby jego zaprzeczania wyglądają równie poważnie, jak zaprzeczanie prawu grawitacji.

Nie jest przyjemne mieć ograniczoną suwerenność, zaciskać pasa i nie mieć bezpiecznej przyszłości. Ale powiedzmy to sobie wyraźnie. Nikt wam, ludzie, tych pożyczek do kieszeni nie wpychał, był  czas na opamiętanie się i zrzucenie jarzma, o którym nawet Biblia mówi, że jest „oddaniem się w niewolę”. Nie wiem, czy Grecja miała swoich „ostatnich sprawiedliwych” w stylu Kolibra lub Leszka Balcerowicza, ale zrzucanie całej winy na polityków, jak to robią protestujący na placu Syntagma w Atenach, jest wykrętem nie dającym greckiemu społeczeństwu żadnego wytłumaczenia.

Kryzys grecki mógłby mieć taką pozytywną stronę, że przynajmniej greckie elity polityczne śniące o „Nowym Wspaniałym Świecie” otworzyłyby wreszcie oczy.  Ten wywiad pokazuje, że w ich mentalności nic a nic się nie zmieniło. Jeśli politycy nie odrobili tej lekcji, co dopiero zwykli ludzie? Szarzy podatnicy będą wymigiwać się od podatków, urzędnicy brać łapówki, księgowi fałszować bilanse, bo winni za upadające państwo nie są wcale oni. Tylko te pazerne rynki finansowe, co nie chcą demokracji.